Yapay Zeka Terapi Yapabilir Mi?

"Çocukluğuna en kolay şekilde inmen için 5 adım hazırladım. Dilersen bu adımları pdf dosyası şekilde hazırlayabilir ya da tablo formatında haftalık olarak planlayabilirim. İster misin?"

Keşke bu kadar kolay olsaydı değil mi? Muhtemelen yapay zekayı psikoterapist olarak kullanma ihtiyacı tam da buradan doğuyor. Doğamız gereği, zorlayıcı bir duygunun içinden hızlıca çıkmak isteriz. Bu noktada bize çözümler üretecek, bu duyguyu bizden söküp alacak hızlı çözümlere ihtiyaç duyarız. Hatta pek çok psikoterapistin danışanlarından ilk seansta duydukları tam da bu arzudur. Fakat ne

yazık ki, ne bizlerin, ne de yapay zekanın böyle bir sihirli değneği yok.

Terapist Olarak Yapay Zeka

Neden Psikolojik Destek İçin Yapay Zekaya Yöneliriz?

Bu sorunun kuvvetli muhtemel en yaygın cevabı erişilebilirlik olacaktır. Her an elimizin altında bize yardımcı olabilecek, 5 veya 10 maddede sorunumuzu çözebileceğini söyleyen bir kaynak, elbette ki çok rahatlatıcıdır. Halbuki insan oldukça kompleks bir canlıdır ve tam da bu sebeple hiçbir duygusal zorlantı birkaç adımda giderilebilecek kadar yüzeysel değildir.

Yine de " ama hiç de öyle değil, aslında çok rahatlatıyor" dediğinizi duyar gibiyim. Evet, bir rahatlama yaşıyorsunuz, çünkü yapay zeka bir nevi onaylama mekanizması ile çalışıyor. ChatGPT ya da Character.ai gibi yapay zeka robotları, "Büyük Dil Modeli (LLM)" kullanan, yani diğer görevlerinin yanı sıra metinleri tanıyıp üretebilen bir yapay zeka programıdır. Bu yüzden bu robotlar sorularınızı analiz edip  insansı diyaloglar geliştirerek size ihtiyacınız olan yanıtı bulurlar. Yani neyi duymaya ihtiyacınız olduğunu düşünüyorsa, size o yanıtları verirler. Fakat insanın yanılgısı da tam bu noktada başlıyor, duygu analizi ve insana yönelik derinlikli düşünme becerisi olmamasına rağmen, bunu taklit etmesi sebebiyle, belli bir süre sonra arada illüzyon bir ilişki gelişmeye başlıyor.  Güvenme ihtiyacı dolayısıyla, yapının gerçekliğine yani karşısındakinin derinlikli duygusal ilişki geliştirebilecek gerçek bir insan olmadığına ve kendisi için en doğruyu bilemeyeceği gerçeğine körleşmeye başlanıyor.  Belki yapay bir şekilde ilişkilenme ve duygusal tatmin ihtiyacı karşılanıyor, ancak ne yazık ki sorunları kökünden çözmek şöyle dursun, oldukça zararlı bir noktaya da gidebiliyor.

Yapay Zeka Ne Kadar İleriye Gidebilir?

Yapay zeka

Yapay zekanın kullandığı yapı, insanda en çok da onaylanma ihtiyacını karşılıyor. Fakat gerçeklikte, her ihtiyacımız, düşüncemiz, duygumuz veya talebimiz onaylanabilir türden değildir.

Ne yazık ki geçtiğimiz  aylarda, 14 yaşında bir genç intihar etti ve ailesinin iddiasına göre bu genç aylarca ChatGPT ile ölüm düşüncelerini konuştu. Open AI şirketine dava açan aile, gencin ChatGPT ile yaptığı konuşmadan, robotun gence intihar mektubu hazırlamayı teklif ettiğini, “hayatını sonlandırmak istemenin onun hakkı olduğunu ve bunun için kimseyi düşünmemesi gerektiğini” söylediği iddia edildi.

Bir diğer olayda, 30 yaşındaki adam, kız kardeşine saldırması sebebiyle hastaneye yatırıldı. Daha sonradan psikotik atak geçirdiği anlaşılan bu kişinin,  ChatGPT ile ışık hızının üstüne çıkabilme üzerine geliştirdiği amatör teorisini konuştuğu ve zamanla  psikotik semptomlarının arttığı tespit edildi. Ailesi ile yapılan görüşmelerde kişinin günden güne yemeden içmeden kesildiği, işini ve ilişkisini kaybettiği ve neredeyse hiç uyumadığı tespit edildi. Kişinin ChatGPT ile yaptığı konuşmalar incelendiğinde, ChatGPT’nin bu amatör teoriyi dahiyane bulduğu ve kendisini dahi olduğu için övdüğü görülmüş. Kişi bir noktada uyuyamama, yiyip içememe gibi sorunlarından bahsederek “deliriyor olabilir miyim?” diye sorduğunda ChatGPT bunun delilik olmadığını, kendisinin üstün derecede dahi olduğu için bunları yaşadığını söylemiş. Günün sonunda semptomları gitgide yoğunlaşan ve doğru zamanda uygun müdahaleyi alamayan bu kişi psikotik atak geçirdiği bir esnada kız kardeşine saldırdığı için tutuklanmış. Ailenin Open.ai şirketine olan davası sürüyor.

Sonuç Olarak;

Yapay zeka, pek çok konuda elimizin altındaki hızlı ve güvenilir bir kaynak. Ancak insanın karmaşık zihin yapısı ve duygusal derinliğini anlayarak işlem yapabilme gibi bir becerisi yok. İleride daha iyi işlemleme yapabilir mi elbette ki tartışılır ancak günün sonunda mucizevi bir şekilde ruh sağlığı sorunlarını çözmeyecek. Sorunlarımızın çözümü peşinde koşmak çok kıymetli bir çaba ancak bu çabayı doğru yerde sarf ettğimizden emin olalım. Çünkü çoğu zaman çözümün kaynağı dışarıda değil içeridedir. Eğer bu yolda desteğe ihtiyaç duyarsanız da, en iyi rehber ve yol arkadaşları psikoterapistlerdir.

Sağlıkla kalmanız dileğiyle,

Uzm. Klinik Psikolog Ecemnur Terzi